novembar 19, 2018

Vek Jugoslavije: Osuđena na propast i pre nego što je stvorena

Vek Jugoslavije: Osuđena na propast i pre nego što je stvorena

Glavni promoteri ideje jugoslovenstva su hrvatski intelektualci u okviru „Ilirskog pokreta“, dok su srpske elite u početku sumnjičave, smatrajući da je to „ujdurma“ Vatikana da bi se pravoslavci preobratili u katoličanstvo.

Резултат слика за stvaranje jugoslavije

„Koja je to naj­sa­vrše­nija zem­lja na sve­tu koja ni­ka­ko da se iz tog sa­vr­šen­stva iz­vu­če i stane na svo­je noge?“

To je bila jedna od geografskih zagonetki Borisava Pekića u „Pismima iz tuđine“ krajem 1980-ih.

Reč je o Jugoslaviji – zemlji koja je u međuvremenu nestala, a sada, na stotu godišnjicu njenog osnivanja, mnogi se prisećaju sa nostalgijom „Juge“, u kojoj se živelo, kako veruju, makar bezbrižnije nego u državama naslednicama.

Ideja jugoslovenstva se rađa u 19. vijeku u vreme buđenja nacija, a Balkan je većim delom bio podeljen između austrougarske i otomanske imperije.

Glavni promoteri ideje jugoslovenstva su hrvatski intelektualci u okviru „Ilirskog pokreta“, dok su srpske elite u početku sumnjičave, smatrajući da je to „ujdurma“ Vatikana da bi se pravoslavci preobratili u katoličanstvo.

Istovremeno, srpski lideri su se fokusirali na „Načertanije“ Ilije Garašanina, odnosno na oslobađanje i pripajanje teritorija na kojima Srbi žive pod tuđinskom vlašću, pre svega u BiH.

Iako na samom početku Prvog svetskog rata i Srbija i Jugoslovenski odbor proklamuju kao cilj ujedinjenje Južnih Slovena, mnogo je prepreka na tom putu.

Najprije, nesuglasice oko karaktera nove države – unitarna ili federalna. Istovremeno, i dan danas deo srpske javnosti smatra da je Srbija napravila najveću grešku u 20. veku što nije prihvatila tajni Londonski ugovor 1915. kojim su joj saveznici nudili BiH i još neke teritorije.

Naravno, ta ponuda je bila teoretska, ali je, kako ističe za RSE istoričarka Latinka Perović, pomenuta „istorijska greška“ odigrala važnu ulogu u političkoj pripremi rata 1990-ih.

Ujedinjenje je opterećivala i činjenica da su budući Jugosloveni ratovali na različitim stranama, jer su Hrvati, Slovenci i prekodrinski Srbi bili mobilisani u austrougarskoj armiji koja je napadala Srbiju.

Stoga Dimitrij Rupel, prvi šef slovenačke diplomatije, navodi za RSE da je odnio prevagu koncept Srbije kao pobednika:

„Problem Slovenaca i Hrvata je bio što su se našli na pogrešnoj strani u ratu pa su zbog toga morali biti spremni na više koncesija Srbima.“

Istovremeno, i u Beogradu su mnogi bili skeptični prema novoj zajednici. Tako je vojvoda Živojin Mišić rekao regentu Aleksandru da „treba da se prostremo samo tamo dokle je srpski narod, a ne dalje“.

U svakom slučaju, u strahu od italijanske armije koja je odmah po završetku rata počela da zauzima delove Slovenije i Hrvatske, jer je smatrala da joj pripadaju po pomenutom Londonskom ugovoru, Narodno veće iz Zagreba žuri u Beograd, predlažući ujedinjenje, iako je jedan od hrvatskih lidera Stjepan Radić upozorio da „ne idu kao guske u maglu“.

Iako je Miroslav Krleža isticao 1918. da se hrvatskim političarima “srpska država” u poređenju sa „austrij­skom perspektivom“ – „pričinjala toplim domaćim krovom” – ove i druge nesuglasice su bile rđav nagoveštaj da je Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca bila osuđena na propast i prije nego što je stvorena.

Izvor (Radio Slobodna Evropa)

Povezani tekstovi